{"id":2177,"date":"2018-04-29T20:08:34","date_gmt":"2018-04-30T02:08:34","guid":{"rendered":"http:\/\/latinamericanliteraturetoday.wp\/2018\/04\/memories-gerardo-can-pat\/"},"modified":"2023-06-06T19:47:44","modified_gmt":"2023-06-07T01:47:44","slug":"memories-gerardo-can-pat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/2018\/04\/memories-gerardo-can-pat\/","title":{"rendered":"&#8220;Recuerdos&#8221; de Gerardo Can Pat"},"content":{"rendered":"<style type=\"text\/css\">p.p1 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 12.0px Georgia}<br \/>p.p2 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 12.0px Times; min-height: 14.0px}<br \/><\/style>\n<div><\/div>\n<style type=\"text\/css\">p.p1 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 12.0px 'Times New Roman'}<br \/>p.p2 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 12.0px 'Times New Roman'; min-height: 15.0px}<br \/><\/style>\n<p><b><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">K&#8217;a&#8217;ajsaj<\/span><\/span><\/b><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">K&#8217;aja&#8217;antech waa le \u00fauch ka&#8217;ache&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le te&#8217;e t\u00faun takekemo&#8217;one&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">ti&#8217; u yoknal k&#8217;iinil eneroe&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">kin m\u00e1an ximbal ta wotoche&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Tu jool a taanaj tu yaak&#8217;abile&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">ka jok&#8217;ole&#8217;ex ka&#8217;ach baaxali&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">to&#8217;on takelem xi&#8217;ipalo&#8217;one&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">te&#8217; k&#8217;iwiko&#8217; ti&#8217; k-bin tzibali&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Ku k&#8217;a&#8217;ajalten xan le j-noolo&#8217;obe&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">u tzikbatik bix m\u00e1aniko&#8217;obe&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le ka&#8217;ach bin tu palalilo&#8217;obe&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">bey xan ti u tankelmilo&#8217;obe&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">K&#8217;aja&#8217;antech le j\u00e1ax ka&#8217;a tin t&#8217;aneche&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">ka&#8217;a tin wa&#8217;ajtech en yakumeche&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">ma&#8217; ta n\u00faukaj en t&#8217;aan ka&#8217;a binechi&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">tu ka&#8217;atene&#8217; ti t\u00faun l\u00faubechi&#8217; .<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Ti&#8217; le jadzutz ba&#8217;alo&#8217;ob manja&#8217;anto&#8217;one&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le \u00fauch t\u00faun ka&#8217;ach in x-ba&#8217;aleche&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">mi&#8217;in wojel wa k&#8217;aja&#8217;antech junt\u00e9ene&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le \u00e1ak&#8217;ab in k&#8217; \u00e1at en bisech \u00f3ok&#8217;ote&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Tin wa&#8217;ajti&#8217;a yuume&#8217; ma&#8217; tu y\u00f3otaji&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">teche&#8217; jo&#8217;op&#8217; a chen kextik a wok&#8217;ol, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">tin wilaj beyo&#8217; ka&#8217;a yajchaj en lana, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">mi&#8217;in wojel bix jo&#8217;ok&#8217;en ta taanaji&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Bejla&#8217;e&#8217; dzo&#8217;ok u jelpal tul\u00e1akal, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">tu bin u xu&#8217;ulul to&#8217;on jujunp&#8217;\u00editil, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le ba&#8217;ax dza&#8217;abo&#8217;on k-beet wey yok&#8217;olkaabe&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">dzo&#8217;ok beetiko&#8217;ob le ba &#8216;alo&#8217;ob pajchajo&#8217;obe&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">To&#8217;one&#8217; t\u00e1an k-bin, dzoka&#8217;anto&#8217;on beyo&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le tankelem paalo&#8217;ob ku lik&#8217;lo&#8217;obo&#8217;, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">leti&#8217;ob \u00fauch u yilko&#8217;ob ku beeto&#8217;ob, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">le ba&#8217;axo&#8217;ob ma &#8216;pajchaj k-betik to&#8217;uno&#8217;.<\/span><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">recuerdos<\/span><\/span><\/b><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">\u00bfRecuerdas aquellos tiempos <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">en que \u00e9ramos j\u00f3venes? <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">\u00bfRecuerdas las tardes de enero <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">en que visit\u00f3 tu casa?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Por las noches, a la puerta, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">sal\u00edan ustedes a conversar. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Nosotros, los muchachos, all\u00e1, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">en medio de la plaza nos reunir\u00edamos.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Recuerdo a los abuelos <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">que nos relataban sus aventuras. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">A todos nos divert\u00edan, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">prolongando nuestras veladas.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Al empezar el a\u00f1o nos extender\u00edamos por la noche, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">por ser ella breve y largo el d\u00eda. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Dif\u00edcil era despertar al amanecer siguiente <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">y cumplir el trabajo en el campo.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">\u00bfRecuerdas la primera vez que te habl\u00e9? <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">\u00bfCu\u00e1ndo te di mi promesa? <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Bellos recuerdos son los que hemos vivido <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">en nuestra juventud pasada.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Todo lo grato que hicimos, cuando era <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">mi novia. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">\u00bfRecordar\u00e1s otra cosa? <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">\u00bfla noche en que quise llevarte al baile?<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Ped\u00ed permiso a tu padre y no quise. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">T\u00fa empezaste a sollozar, <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">al verte me dio tristeza <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">y no supe c\u00f3mo sal\u00ed de tu casa.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Hoy todo ha cambiado. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Poco a poco estamos terminando <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">la tarea que se nos encomend\u00f3 en el mundo. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Hemos avanzado los que pudimos.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Nos vamos. <\/span><span style=\"vertical-align: inherit;\">Todo termina. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Ahora los j\u00f3venes est\u00e1n creciendo. <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Ellos deben tratar de completar <\/span><\/span><br \/>\n<span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">las cosas que no concluyen.<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">Del poemario <\/span><\/span><i><span style=\"vertical-align: inherit;\"><span style=\"vertical-align: inherit;\">U k&#8217;aayilo&#8217;ob in puksi&#8217;ik&#8217;al \/ Cantos del coraz\u00f3n<\/span><\/span><\/i><\/p>\n<h6><span style=\"vertical-align: inherit;\">Foto del Archivo familiar del autor; digitalizaci\u00f3n: Emir Barbosa K\u00fa.<\/span><\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00bfRecuerdas aquellos tiempos \/ en que \u00e9ramos j\u00f3venes? \/ \u00bfRecuerdas las tardes de enero \/ en que visitaba tu casa?<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2174,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[2958,2983,35,2956,4459],"genre":[2010],"pretext":[2034,2031],"section":[2360],"translator":[2458],"lal_author":[3354],"class_list":["post-2177","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-indigenous-lit-es","tag-literatura-indigena","tag-maya","tag-mexico-es","tag-numero-6","genre-poetry-es","pretext-poesia-es","pretext-poetry-es","section-indigenous-literature-es","translator-arthur-malcolm-dixon-es","lal_author-gerardo-can-pat-es"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2177"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2174"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2177"},{"taxonomy":"genre","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/genre?post=2177"},{"taxonomy":"pretext","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pretext?post=2177"},{"taxonomy":"section","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/section?post=2177"},{"taxonomy":"translator","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/translator?post=2177"},{"taxonomy":"lal_author","embeddable":true,"href":"https:\/\/latinamericanliteraturetoday.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/lal_author?post=2177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}